Çölyak hastalığı tanısı alan adolesanda Meleis'in Geçiş Teorisine dayalı bakım
DOI:
https://doi.org/10.64684/jicah.138Anahtar Kelimeler:
Adölesan, Çölyak hastalığı, Hemşirelik, Meleis’in Geçiş KuramıÖz
Afaf İbrahim Meleis tarafından geliştirilen Geçiş Kuramı, bireylerin yaşam sürecinde karşılaştıkları gelişimsel, durumsal ve sağlık-hastalık temelli değişimleri kavramsallaştırarak, bireylerin bu değişimlere uyum süreçlerinin değerlendirilmesi ve sağlık hallerinin sürdürülmesini amaçlayan bir hemşirelik kuramıdır. Hemşirelik kuram ve modelleri, bakımın bireyselleştirilmesi, sürekliliğinin sağlanması ve bakım kalitesinin artırılması hususlarında klinik uygulamalara kuramsal bir çerçeve sunmaktadır. Değişim ve uyum süreçlerinin bireysel farklılıklar göstermesi, hemşirelik bakımının kanıta dayalı ve bütüncül bir yaklaşımla planlanmasını gerekli kılmaktadır. Bu olgu sunumunda; tekrarlayan karın ağrıları, kilo kaybı ve pubertede gecikme belirtileri ile hastaneye başvuran ve yapılan değerlendirmeler sonucunda çölyak hastalığı tanısı alan adölesan bir birey ele alınmıştır. Tanı konulan hasta; sağlık-hastalık geçişleri, yaşamını sürdürme, kronik hastalık semptom ve komplikasyonlarını kontrol altına alma gibi çoklu geçişleri deneyimlemektedir. Bununla birlikte, literatürde çoklu geçiş deneyimlerinin kuramsal bir çerçeve doğrultusunda ele alınarak hemşirelik bakımına sistematik biçimde entegre edildiği çalışmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, çölyak hastalığı tanısı almış bir adölesanın sağlıktan hastalığa geçiş sürecini Meleis’in Geçiş Kuramı doğrultusunda değerlendirmek ve kuram temelli hemşirelik bakımının bu sürece katkısını ortaya koymaktır. Veriler yüz yüze görüşme tekniği kullanılarak toplanmış, hastaya Meleis’in geçiş kuramı doğrultusunda hemşirelik bakımı uygulanmıştır. Bu bulgular ışığında Meleis’in geçiş kuramının, sağlıktan hastalığa geçiş sürecini yaşayan bireylerin bakımında kullanılması önerilmektedir.
Referanslar
Artan, Y., Yıldırım, Y., Aykar, F.Ş., & Fadıloğlu, Z. Ç. (2022). Pandemi sürecinde enfekte olan bir bireyin Meleis’in Geçiş Kuramına dayalı değerlendirilmesi. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi, 26(1), 35-41. https://izlik.org/JA57ZM42NC
Aydın, N., & Bagrıaçık, E. (2020). Çölyak hastalığında yaşanılan sorunlar ve hemşirelik yaklaşımları. KTO Karatay Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(3), 30-37. https://izlik.org/JA35JJ33KP
Aydin, R., & Bulut, E. (2022). Experiences of nurses diagnosed with COVID‐19 in Turkey: A qualitative study. International Nursing Review, 69(3), 294-304. https://doi.org/10.1111/inr.12735 DOI: https://doi.org/10.1111/inr.12735
Aydın, R., & Kukulu, K. (2020). The importance and process of using theory in nursing researches: Hemşirelik araştırmalarında kuram kullanımının önemi ve süreci. Journal of Human Sciences, 17(1), 389-403. https://doi.org/10.14687/jhs.v17i1.5830 DOI: https://doi.org/10.14687/jhs.v17i1.5830
Barış Eren, N. (2023). Çölyak hastalığında fonksiyonel tıp ve hemşirelik. Turkiye Klinikleri Internal Medicine Nursing-Special Topics, 9(1), 37-42.
Barimani, M., Vikström, A., Rosander, M., Forslund Frykedal, K., & Berlin, A. (2017). Facilitating and inhibiting factors in transition to parenthood–ways in which health professionals can support parents. Scandinavian Journal of Caring Sciences, 31(3), 537-546. https://doi.org/10.1111/scs.12367 DOI: https://doi.org/10.1111/scs.12367
Baş, M.T., & Çavuşoğlu, H. (2020). Evaluation of daily lives of children and adolescents with celiac disease and nursing approaches. Gastroenterology Nursing, 43(6), 202-213. https://doi.org/10.1097/sga.0000000000000509 DOI: https://doi.org/10.1097/SGA.0000000000000509
Bekmezci, H., Hamlacı, Y., & Özerdoğan, N. (2016). Meleis’in Geçiş Kuramına dayalı postpartum dönemde bakım. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(4), 101-106. https://izlik.org/JA48BF69UN
Bişgin, F., Özakar Akça, S., & Turan, A.P. (2022). Çölyak hastası çocukların hastalıklarına yönelik tutumları ve etkileyen faktörler. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(4), 1466-1473. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.976122 DOI: https://doi.org/10.37989/gumussagbil.976122
Çubukcu E, Yardımcı F. Why is adolescent health important? In: Chernopolski PM, Ak B, Sancar B, editors. Recent Research Studies in Health Sciences. Sofia: St. Kliment Ohridski University Press; 2022. p. 57-74
Çubukcu, E., Yıldırım, Y., & Türeyen, A. (2023). Vulva kanseri tanısı ile takip edilen osteomiyelitli hastada Abdellah’ın hemşirelik modeli’nin kullanımı. Türkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences, 15(2), 555-61. DOI: https://doi.org/10.5336/nurses.2022-92628
Doğan, G., Sapmaz, S.Y., Appak, Y.C., Ozturk, M., Yigit, Y., & Kasirga, E. (2020). Evaluation of the depression, anxiety levels and attitudes of mothers of children with celiac disease. Medical Journal of Bakirkoy, 16(4).
https://doi.org/10.5222/BMJ.2020.36035 DOI: https://doi.org/10.5222/BMJ.2020.36035
Elsawah, F.M., AbdElnabi, H.A., Aboelela, E.M., Mokhtar, W.A.E.M., & El-Shiek, D.E.S. (2024). Adherence to gluten-free diet, knowledge and health-related quality of life among children with celiac disease. International Egyptian Journal of Nursing Sciences and Research, 5(2), 19-40. https://doi.org/10.21608/ejnsr.2024.307073.1385 DOI: https://doi.org/10.21608/ejnsr.2024.307073.1385
Eyimaya, A.Ö., & Tezel, A. (2021). The effect of nursing approaches applied according to Meleis’ Transition Theory on menopause-specific quality of life. Health Care for Women International, 42(1), 107-126.
https://doi.org/10.1080/07399332.2020.1825440 DOI: https://doi.org/10.1080/07399332.2020.1825440
Gallegos, C., & Merkel, R. (2019). Current evidence in the diagnosis and treatment of children with celiac disease. Gastroenterology Nursing, 42(1), 41-48. https://doi.org/10.1097/sga.0000000000000365 DOI: https://doi.org/10.1097/SGA.0000000000000365
Günay, İ., & Karaca Sivrikaya, S. (2025). Yaşam aktivitelerine dayalı hemşirelik modeline göre çölyak hastalığı olan çocuğun değerlendirilmesi ve hemşirelik bakımı: Olgu sunumu. YOBÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 6(3), 422-436. https://izlik.org/JA28RT22WN
Hakeem, S. (2023). The relationship between gluten-free diet adherence, maternal stress, and quality of life in children diagnosed with celiac disease: A review. Journal of the Saudi Society for Food and Nutrition (JSSFN), 16(1), 60-69.
Hassani, P., Otaghi, M., Zagheri-Tafreshi, M., & Nikbakht-Nasrabadi, A. (2017). The process of transition to hemodialysis: A grounded theory research. Iranian Journal of Nursing and Midwifery Research, 22(4), 319.
https://doi.org/10.4103/ijnmr.IJNMR_229_15 DOI: https://doi.org/10.4103/ijnmr.IJNMR_229_15
Im, E. O. (2021). Afaf Ibrahim Meleis: Transitions theory. Nursing Theorists and Their Work, 306.
İlkin Aydın, E., & Şahin, S. (2025). Postpartum süreçteki primipar bir annenin meleis geçiş kuramına göre değerlendirilmesi: Olgu sunumu. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hemşirelik Dergisi, 7(1), 89-96. https://izlik.org/JA66GG55MP
Konuk, T.G., & Su, S. (2020). Meleis’i anlamak: Geçiş Kuramı. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(2), 61-76. https://izlik.org/JA33SA92DC
Körükcü, Ö., & Kukulu, K. (2014). Analysis of transition to motherhood in patients with premature rupture of membranes according to Meleis’ Transition Theory. Journal of Anatolia Nursing and Health Sciences, 17(4), 253-260.
Lima, J.N.D., Lima, L.R., Cavalcante, E.G.R., Quirino, G.D.S., & Pinheiro, W.R. (2023). Nursing theories in the care of stroke patients: A scoping review. Revista Brasileira de Enfermagem, 76, e20220791. https://doi.org/10.1590/0034-7167-2022-0791 DOI: https://doi.org/10.1590/0034-7167-2022-0791pt
Macedo, L., Catarino, M., Festas, C., & Alves, P. (2024). Vulnerability in children with celiac disease: Findings from a scoping review. Children, 11(6), 729. https://doi.org/10.3390/children11060729 DOI: https://doi.org/10.3390/children11060729
Meleis, A. I. (2010). Transitions theory: Middle range and situation specific theories in nursing research and practice. Springer publishing company.
Republic of Turkey Ministry of Health General Directorate of Public Health Department of Healthy Nutrition and Active Life. https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/haberler-6/coelyak-hastaligi-farkindalik-haftasi.html
Rubio-Tapia, A., Hill, I.D., Semrad, C., Kelly, C. P., Greer, K.B., Limketkai, B.N., & Lebwohl, B. (2023). American college of gastroenterology guidelines update: Diagnosis and management of celiac disease. Official Journal of the American College of Gastroenterology, 118(1), 59-76. https://doi.org/10.14309/ajg.0000000000002075 DOI: https://doi.org/10.14309/ajg.0000000000002075
Şahin, Ö.O., Tasdelen, Y., Kutahyalıoglu, N.S., Guney, E. U., & Ozer, K. (2024). School experiences in the disease management of children with celiac disease: A qualitative study. Child: Care, Health and Development, 50(6), e70010. https://doi.org/10.1111/cch.70010 DOI: https://doi.org/10.1111/cch.70010
Şayık, D., Açıkgöz, A., & Yiğit, D. (2019). The use of Orlando’s Interaction Theory in nursing care practice: Celiac disease. Pediatric Practice and Research. 7(Ek):259-63. https://izlik.org/JA26CZ74ZU
Sevinç, E., Çetin, F.H., & Coşkun, B.D. (2017) Psychopathology, quality of life, and related factors in children with celiac disease. Jornal de Pediatria, 93, 267-273. https://doi.org/10.1016/j.jped.2016.06.012 DOI: https://doi.org/10.1016/j.jped.2016.06.012
Taşdelen Baş M., Çavuşoğlu, H., & Bükülmez, A. (2021). Peer-interaction group support in adolescents with celiac disease: A randomized controlled study in Turkey. Child & Youth Care Forum, 1-20. https://doi.org/10.1007/s10566-021-09664-8 DOI: https://doi.org/10.1007/s10566-021-09664-8
Türk Düdükçü, F., & Taş Arslan, F. (2019) A follow-up case study on transition to parenting on Meleis' Trail. Pediatric Practice and Research, 7(4), 244-250. https://izlik.org/JA86CC92UE
Wahab, R. J., Beth, S. A., Derks, I. P., Jansen, P. W., Moll, H. A., & Kiefte-de Jong, J. C. (2019). Celiac disease autoimmunity and emotional and behavioral problems in childhood. Pediatrics, 144(4). https://doi.org/10.1542/peds.2018-3933 DOI: https://doi.org/10.1542/peds.2018-3933
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Emine Çubukcu, Sinem Başdemir
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
