Araştırma Makalesi

Türkiye'deki devlet okulları ve özel okullardaki öğrencilerin sağlık okuryazarlığı ve beslenme tutumları: Kesitsel bir çalışma

Nükhet Ballıel1, Büşra Şahin1
  1. 1 Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Hastanesi ROR

Öz

Amaç: Çalışmamızın amacı, iki farklı okul türünde 9-11 yaş arası çocukların sağlık okuryazarlığını ve beslenme tutumlarını değerlendirmek ve karşılaştırmaktır.

Yöntem: Araştırma karşılaştırmalı ve kesitsel tiptedir. Çalışmaya 280 okul çocuğu katılmıştır. “Okul Çocukları Sosyodemografik Veri Formu”, “9-11 Yaş Arası Çocuklar için Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği” ve “Beslenme Tutumu Ölçeği” anketleri uygulanmıştır.  Veriler, %95 güven düzeyinde SPSS 22.0 kullanılarak analiz edildi.

Bulgular: Çalışmaya katılan çocukların dağılımı betimsel özelliklerine göre incelendiğinde, yaş değişkeni ile ilgili olarak anlamlı bir fark bulunmuştur (p<0.001). Çocukların sağlık okuryazarlığı ve beslenme tutumu puanlarının okul türüne göre farklılık gösterip göstermediğini belirlemek için yapılan bağımsız gruplar t-testi sonuçlarına göre, toplam sağlık okuryazarlığı puanları açısından devlet okulu ve özel okul grupları arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır (p = 0.260). Ancak, alt ölçek düzeyinde incelendiğinde, yalnızca Eleştirel Sağlık Okuryazarlığı puanlarında anlamlı bir fark görülmüştür (p = 0.003). Bu alt boyutta, özel okul öğrencileri devlet okulu öğrencilerinden daha yüksek puan almıştır.

Sonuç: Bu çalışmanın bulguları, sağlık okuryazarlığının bazı boyutlarının okul türüne göre farklılık gösterdiğini, özellikle de özel okulların kritik sağlık okuryazarlığı alanında avantajlı olduğunu ortaya koymaktadır.

 

Referanslar

  1. Arvidson, C. R. (1990). Children's cardiovascular health promotion attitude scale: An instrument development. Doctoral Thesis. Texas Woman's University.
  2. Chrissini, M. K., & Panagiotakos, D. B. (2021). Health literacy as a determinant of childhood and adult obesity: A systematic review. International Journal of Adolescent Medicine and Health, 33(5), 263–278. https://doi.org/10.1515/ijamh-2020-0275
  3. Denktaş, K. (2019). Kırsal kesimde ilköğretim son sınıf öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı ve e-sağlık okuryazarlığı. Yüksek Lisans Tezi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi. Manisa.
  4. Gardašević, N., Anđelić, M., Joksimović, M., & Ahmedov, F. (2020). Analysis of nutritional stat us of primary school children in Montenegro. Sport I Zdravlje, 15(1), 1–10. https://doi.org/10.7251/sizen2001102g
  5. George, D., & Mallery, M. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference (10th ed.). Pearson.
  6. Güler, R. (2023). Hemşire liderliğinde uygulanan “okul çağı çocuklarında sağlığı geliştirme programının” etkinliğinin değerlendirilmesi ve çocuk sağlık okuryazarlığı ölçeğinin geliştirilmesi. Doktora Tezi. Doğu Akdeniz Üniversitesi. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
  7. Jacobs, R. J., Lou, J. Q., Ownby, R. L., & Caballero, J. (2016). A systematic review of health interventions to improve health literacy. Health Informatics Journal, 22(2), 81–98. https://doi.org/10.1177/146045821453409
  8. Jang, B. S., & Kim, D. H. (2015). Health literacy and health behavior in late school-age children. Journal of Korean Academy of Community Health Nursing, 26(3), 199–208. https://doi.org/10.12799/jkachn.2015.26.3.199
  9. Jenkins, C. L., Sykes, S., & Wills, J. (2023). The conceptualization and development of critical health literacy in children: A scoping review. Health Promotion International, 38(5), Article daad116. https://doi.org/10.1093/heapro/daad116
  10. Kutner, M., Greenberg, E., Jin, Y., & Paulsen, C. (2006). The health literacy of America’s adults: Results from the 2003 National Assessment of Adult Literacy (NCES 2006–483). U.S. Department of Education, National Center for Education Statistics.
  11. Nash, R., Patterson, K., Flittner, A., Elmer, S., & Osborne, R. H. (2021). School-based health literacy programs for children (2–16 years): An international review. Journal of School Health, 91(9), 661–673. https://doi.org/10.1111/josh.13054
  12. Ozturk Haney, M. (2018). Psychometric testing of the Turkish version of the health literacy for school-aged children scale. Journal of Child Health Care, 22(1), 97–107. https://doi.org/10.1177/1367493517738
  13. Ozturk Haney, M. (2020). Health literacy and predictors of body weight in Turkish children. Journal of Pediatric Nursing, 55, 257–262. https://doi.org/10.1016/j.pedn.2020.05.012
  14. Ozturk, F. O., & Ayaz-Alkaya, S. (2020). Health literacy and health promotion behaviors of adolescents in Turkey. Journal of Pediatric Nursing, 54, e31–e35. https://doi.org/10.1016/j.pedn.2020.04.019
  15. Öztürk Haney, M., & Bahar, Z. (2014). Validity and reliability of the Child Heart Health Promotion Attitude Scale. DEUHYO ED. 7(2), 92–97. https://dergipark.org.tr/tr/pub/deuhfed/article/586994
  16. Ran, M., Peng, L., Liu, Q., Pender, M., He, F., & Wang, H. (2018). The association between quality of life (QOL) and health literacy among junior middle school students: A cross-sectional study. BMC Public Health, 18(1), Article 1183. https://doi.org/10.1186/s12889-018-6082-5
  17. Rostamzadeh, A., Raeisoon, M., & Mohammadi, Y. (2023). Effects of a health literacy training program on nutritional behaviors of children: An educational intervention. Journal of Pediatric Nursing and Health Promotion, 11(2), 114–122. https://doi.org/10.22038/ijp.2023.74345.5354
  18. Silva, P. (2023). Food and nutrition literacy: Exploring the divide between research and practice. Foods, 12(14), Article 2751. https://doi.org/10.3390/foods12142751
  19. Smith, C., Goss, H. R., Issartel, J., & Belton, S. (2021). Health literacy in schools: A systematic review of health-related interventions aimed at disadvantaged adolescents. Children, 8(3), Article 176. https://doi.org/10.3390/children8030176
  20. Sørensen, K., Pelikan, J. M., Röthlin, F., Ganahl, K., Slonska, Z., Doyle, G., . . .& Brand, H. (2015). Health literacy in Europe: Comparative results of the European health literacy survey (HLS-EU). European Journal of Public Health, 25(6), 1053–1058. https://doi.org/10.1093/eurpub/ckv043
  21. Sukys, S., Trinkuniene, L., & Tilindiene, I. (2019). Subjective health literacy among school-aged children: First evidence from Lithuania. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(18), Article 3397. https://doi.org/10.3390/ijerph16183397