Araştırma Makalesi

Ebeveynleşme İle İlgili Türkiye’de Yayınlanan Çalışmaların İncelenmesi

Emine Şentürk, Mehmet Sağlam

Öz

Amaç: Ebeveynleşme ebeveyn-çocuk arasındaki rollerin değişimi olarak tanımlanmaktadır. Aracı ebeveynleşmede çocuğun bakım, ev işleri ve ekonomik gibi fiziksel sorumlulukları söz konusudur, duygusal ebeveynleşmede ise ebeveynlere duygusal veya psikolojik destek sağlama, çatışma çözme gibi sorumluluklar vardır. Ebeveynleşmenin görülmesi için bazı riskler ve ebeveynleşmenin insan yaşamı üzerinde bazı sonuçları vardır. Bu çalışmanın amacı Türkiye’de günümüze dek ebeveynleşme konusunda yapılan çalışmaları incelemektir.

Yöntem: 9 tez, 3 makale ve 1 kongre bildirisi farklı anahtar kelimelerle araştırılarak analiz edilmiştir. Çalışmanın yöntemi betimleyici içerik analizidir.

Bulgular: Türkiye’de günümüze dek ebeveynleşme alanında yapılan çalışmalar 2014 yılından sonra başlamış, en çok tez olarak ve tezler arasında da yüksek lisans tezi düzeyinde, nicel yöntem kullanılarak Sosyal Bilimler Enstitüsünde, Psikoloji Anabilim dalında çalışılmıştır. Sonuçlara göre ebeveynleşme olgusunda en fazla çalışmanın Hacettepe Üniversitesi’nde yayınlandığı görülmektedir. Ebeveynleşme en fazla yetişkinlerde ve ardından ergenlerde çalışılmıştır ancak bu gelişim dönemleri öncesinde çalışma bulunmamaktadır. Yetişkinlerde en fazla geçerlik ve güvenirliği bulunan ölçme araçları kullanılırken ergenlerle yapılan çalışmaların tamamında açık uçlu sorular kullanılmıştır. Bu çalışmalarda ebeveynleşme olgusu ile birlikte ele alınan değişkenlerde psikolojik ve demografik değişkenlere, çalışmaların sonuçlarında ise ebeveynleşmenin psikolojik sonuçlarına odaklanılmıştır.

Sonuç: Ebeveynleşme olgusunun aile işlevleri gibi farklı temalar üzerinde çalışılması, ebeveynleşme olgusunu önleyici çalışmalara ağırlık verilmesi, çocuklukta ebeveynleşme olgusunu ölçebilecek ölçekler geliştirilmesi gerektiği düşünülmektedir.

Referanslar

  1. Aral, N., Tanrıbuyurdu, E. F., Tiryaki, A. Y., Sağlam, M., & Aysu, B. (2015). Türkiye’de çocuk gelişimi alanındaki lisansüstü tezlerin incelenmesi. Ankara Sağlık Hizmetleri Dergisi, 14(1), 7-16. https://doi.org/10.1501/Ashd_0000000103.
  2. Aslan, Ö. M. (2013). Anaokuluna Devam Eden Çocukların Oyun Davranışları ve Oyunlarında Ortaya Çıkan Zorbalık Davranışlarının İncelenmesi. (Yayınlanmamış doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlköğretim Anabilim Dalı, Ankara.
  3. Ayanoğlu M., Boğa, E., Kay, M. A., İnci, R., Tarkoçin, S., Kaçmaz, C., … Göğebakan, Ş. (2019). Çocukluk döneminde görülen duygusal ve davranışsal sorunlarla ilgili Türkiye’de yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Dergisi, 7(2), 196-210. https://doi.org/10.33715/in onusaglik.654600.
  4. Aydın, N. (2018). Nitel araştırma yöntemleri: Etnoloji. Uluslararası Beşeri ve Sosyal Bilimler İnceleme Dergisi, 2(2), 60-71. Erişim Adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/614382.
  5. Bayhan, P.S., & Artan, İ. (2014). Çocuk Gelişimi ve Eğitimi (1. Baskı). İstanbul: Morpa Publisher.
  6. Burnett, G., Jones, R.A., Bliwise, N.G., & Ross, L.T. (2006) Family unpredictability, parental alcoholism, and the development of parentification, The American Journal of Family Therapy, 34(3), 181-189. https://doi.org/10.1080/01926180600550437.
  7. Chase, N. D. (1999). Parentification: On Overview of Theory, Research and Societal Issues. N.D. Chase (Editör) Burdened children: theory, research, and treatment of parentification (s. 3-34). Unites States of America: Sage Publication.
  8. Chase, N. D., Deming, M. P., & Wells, M. C. (1998). Parentification, parental alcoholism, and academic status among young adults. American Journal of Family Therapy, 26(2), 105-114. https://doi.org/10.1080/01926189808251091.
  9. Coşkun, İ., Dündar, Ş., & Parlak, C. (2014). Türkiye’de özel eğitim alanında yapılmış lisansüstü tezlerin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (2008-2013). Ege Eğitim Dergisi, 15(2), 375-396. https://doi.org/10.12984/eed.49993.
  10. Demir T., Karabay Ş.O., & Ası D.Ş. (2017). 5 yaş çocuklarının sosyal duygusal uyumları ile ebeveynlerinin tutumları arasındaki ilişki. Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(2), 1-14. Erişim Adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/370028.
  11. Engelhardt, J. A. (2012). The developmental implications of parentification: Effects on childhood attachment graduate student. Journal of Psychology, 14, 45-52. Erişim Adresi: https://www.tc.columbia.edu/publications/gsjp/gsjp-volumes-archive/gsjp-volume-14-2012/25227_Engelhardt_Parentification.pdf.
  12. Hooper, L. (2008). Defining and understanding parentification: Implications for all counselors. The Alabama Counseling Association Journal, 34(1), 34-43. Erişim Adresi: https://www.researchgate.net/publication/281905738_Defining_and_Understanding_Parentification_Implications_for_All_Counselors.
  13. Hooper, L. M., Walters, S. M., & Lanthier, R.P. (2008). Predictors of growth and distress following childhood parentification: A retrospective exploratory study. Journal of Child and Family Studies, 17(5), 693-705. https://doi.org/10.1007/s10826-007-9184-8.
  14. Hooper, L. M., & Wallace, S. A. (2009). Evaluating the parentification questionnaire: Psychometric properties and psychopathology correlates. Contemporary Family Therapies, 32(1), 52-68. https://doi.org/10.1007/s10591-009-9103-9.
  15. Hooper, L. M., Doehler, K., Wallace, S.A., & Hannah, N. J. (2011). The parentification inventory: Development, validation, and cross-validation. The American Journal of Family Therapy, 39(3), 226-241. https://doi.org/10.1080/0192618 7.2010.531 652.
  16. Hooper, L. M., L’Abate, L., Sweeney, L. G., Gianesini, G., & Jankowski, P. J. (2014). Models of psychopathology generational processes and relational roles. New York: Splinger Publisher.
  17. Jurkovic, G. J., Thirkield, A., & Morrell, R. (2001). Parentification of adult children of divorce: A multidimensional analysis. Journal of Youth and Adolescence, 30(2), 245-257. https://doi.org/10.1023/A:1010349925974.
  18. Karaca, N., Uzun, H., & Yaşar, M. C. (2019). Türkiye'de erken çocukluk döneminde benlik kavramı ile ilgili yapılmış lisansüstü eğitim tezlerinin incelenmesi. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 13(30), 79-97. https://doi.org/10.29329/mjer.2019. 218.5.
  19. Khafi, T. Y., Yates, T.M., & Luthar, S.S. (2014). Ethnic differences in the developmental significance of parentification. Family Process, 53(2), 267-287. https://doi.org/10.1111/famp.12072.
  20. Kırman A., & Doğan, Ö. (2017). Anne-baba çocuk ilişkileri: Bir meta-sentez çalışması. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 4(1), 28-49. Erişim Adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/323359.
  21. Mika, P., Bergner, R. M., & Baum, M. C. (1987). The development of a scale for the assessment of parentification. January Family Therapy, 14(3), 229-235. Erişim Adresi: https://search.proquest.com/openview/8e9ec53b5ae9a34dbbf04223e52aa2d5/1?pq-origsite=gscholar&cbl=2031151.
  22. Murray, L., Woolgar, M., Briers, S., & Hipwell, A. (1999). Children’s social representations in dolls’ house play and theory of mind tasks, and their relation to family adversity and child disturbance. Social Development, 8(2), 179–200. https://doi.org/10.1111/1467-9507.00090.
  23. Santrock, J. W. (2011). Yaşam Boyu Gelişim. (13.baskı). (G. Yüksel, Çev. Ed.). İstanbul: Nobel Tıp Kitapevleri.
  24. Schier, K., Herke, M., Nickel, R., Elge, U. T., & Hardt, J. (2015). Long-term sequelae of emotional parentification: A crossvalidation. Journal of Child and Family Studies, 24, 1307-1321. https://doi.org/10.1007/s10826-014-9938-z.
  25. Sümer, N., Aktürk, A. G., & Helvacı, E. (2010). Anne-baba tutum ve davranışlarının psikolojik etkileri: Türkiye’de yapılan çalışmalara toplu bakış. Türk Psikoloji Yazıları, 13(25), 42-59. Erişim Adresi: https://www.psikolog.org.tr/tr/yayinlar/dergiler/1031828/tpy1301996120100000m000131.pdf.
  26. Tayan E., Gedik S. D., Morkoyunlu Z., Sözbilir M., & Konyalıoğlu A.C. (2019). Ebeveyn-çocuk ilişkisi konulu makaleler: Tematik içerik analizi çalışması. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20, 1183-1208. https://doi.org/10.17494/ogusbd.555437.
  27. Titzmann, P. F. (2012). Growing up too soon? Parentification among immigrant and native adloescents in Germany. Journal of Youth and Adloescence, 41, 880-893. Erişim Adresi: https://link.springer.com/article/10.1007/s10964-011-9711-1.
  28. Tomeny, T. S., Barry, T. D., & Fair, E. C. (2017). Parentification of adult siblings of individuals with autism spectrum disorder. Journal of Child and Family Studies, 26(4), 1056-1067. https://doi.org/10.1007/s10826-016-0627-y.
  29. Uzun, H., Yalçın, V., & Dede, H. (2018). Türkiye’de erken çocukluk döneminde ebeveynler ile ilgili yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi: Bir meta-analiz çalışması. Uluslararası Eğitim Araştırmacıları Dergisi, 1(1), 1-12. Erişim Adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/615994.
  30. Wells, M., & Jones, R. (2000). Childhood parentification and shame-proneness: A preliminary study. American Journal of Family Therapy, 28(1). 19-27. https://doi.org/10.1080/019261800261789.
  31. Williams, K., & Francis, S. E. (2010). Parentification and psychological adjustment: Locus of control as a moderating variable. Contemporary Family Therapy, 32(3), 231-237. https://doi.org/10.1007/s10591-010-9123-5.
  32. Woolgar, M., & Murray, L. (2010). The representation of fathers by children of depressed mothers: Refining the meaning of parentification in high-risk samples. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 51(5), 621-629. https://doi.org/10.1111/j.14697610.2009.0213.
  33. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı. (2021). Üniversitelere göre. Erişim Adresi https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/IstatistikiBilgiler?islem=1.
  34. Yörükoğlu, A. (2016). Çocuk Ruh Sağlığı: Çocuğun Kişilik Gelişimi, Eğitimi ve Ruhsal Sorunlar. (36.Baskı). İstanbul: Özgür Publisher.