Araştırma Makalesi

Ekrandaki felaket: Kahramanmaraş depremi görüntülerinin çocuklar üzerine etkisi – Ebeveyn perspektifli bir araştırma

Sevil Sevim Açıkel1, Sibel Küçükoğlu2
  1. 1 Konya Şehir Hastanesi, Konya, Türkiye ROR
  2. 2 Selçuk Üniversitesi, Hemşirelik Fakültesi, Konya, Türkiye ROR

Öz

Amaç: Çalışma, Kahramanmaraş depremine ilişkin haber ve görüntülere televizyon ve sosyal medya yoluyla maruz kalmanın çocuklar üzerindeki etkilerini, ebeveyn bakış açısı üzerinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Yöntem: Araştırma  Konya ilinde ikamet eden Kahramanmaraş deprem görüntülerine maruz kalan 3-6 ve 6-12 yaş grubu çocukların ebeveynleri ile (n=193) ile yürütülmüştür. Verilerin toplanmasında, araştırmacılar tarafından hazırlanan Soru Formu kullanılmıştır. Veriler, kartopu örnekleme yöntemi ile ebeveynlerden yüz yüze toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler (sayı, yüzde, ortalama ve standart sapma) ile Kikare analizi kullanılmıştır.  Çalışmanın her aşamasında etik ilkelere sadık kalınmıştır.

Bulgular: Çalışmada deprem görüntülerini tekrarlı şekilde izleyen çocuklarda; evde yalnız kalmaktan korkma (%34.2), üzüntü ve keder yaşama (%33.7), anne-babaya aşırı bağlanma (%33.7) gibi duygusal tepkiler oluştuğu belirlenmiştir. Çocuklar en fazla yıkılan bina, ölen/yaralanan ve enkaz altında kalan insan görüntülerine, ağlayan depremzede görüntülerine sosyal medyaya kıyasla televizyondan maruz kalmıştır (p<0.05).  Ebeveynler deprem görüntülerinin çocuklarında oluşabilecek etkilerini azaltmak için internet ve sosyal medya kullanımını kısıtladıklarını, depremle ilgili konuşmalar yapmamaya çalıştıklarını,  çocukları ile daha fazla oyun oynamaya çalıştıklarını ifade etmiştir.

Sonuç: Çalışma sonucunda deprem bölgesinde olmamasına rağmen tekrarlı afet görüntülerine maruz kalmanın çocukları pekçok açıdan etkilediği belirlenmiştir. Ebeveynlerin deprem gibi travmatik olayların çocuklar üzeirndeki olası etkilerini yönetmede önemli rol oynadığı ortaya çıkmıştır.

Referanslar

  1. Berg, B. M., Musigdilok, V. V., Haro, T. M., & Myers, P. (2014). Public-private partnerships: a whole community approach to addressing children's needs in disasters. Clinical Pediatric Emergency Medicine, 15(4), 281-288. https://doi.org/10.1016/j.cpem.2014.10.003
  2. Bonanno, G. A., Brewin C. R., Kaniasty K., & Greca A. M. L.. (2010).Weighing the Costs of Disaster: Consequences, Risks, and Resiliencein Individuals, Families, and Communities. Psychological Science in the Public Interest, 11(1), 1-49. https://doi.org/10.1177/1529100610387086
  3. Bui, E., Rodgers, R. F., Herbert, C., Franko, D. L., Simon, N. M., Birmes, P., & Brunet, A. (2012). The impact of internet coverage of the March 2011 Japan earthquake on sleep and posttraumatic stress symptoms: An international perspective. American Journal of Psychiatry, 169(2), 221- 222. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2011.11081281
  4. Darga, H. (2023). 6 şubat Kahramanmaraş depremlerinde çocukların yaşadıkları ve ebeveynlerinde tanık oldukları duygu durumları. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 68, 213-248. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1341292
  5. Düken, M. E., Küçükoğlu, S., & Kiliçaslan, F. (2025). Investigation of posttraumatic stress and depression symptoms in children who experienced the Kahramanmaraş earthquake. Journal of the American Psychiatric Nurses Association, 31(2):165-175. https://doi.org/10.1177/10783903241257631
  6. Ertuğrul, U., & Yükseler, M. (2021). Afetlerde sosyal medya kullanımı ve etik ikilemler: İzmir Seferihisar depremi örneği. Afet ve Risk Dergisi, 4(2), 249-269. https://doi.org/10.35341/afet.981246
  7. Fiorenzato, E., Zabberoni, S., Costa, A., & Cona G.. (2021). Cognitive and mental health changes and their vulnerability factors related to covıd-19 lockdown in Italy. PLoS One, 16(1), e0246204. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0246204
  8. Goodwin, R., Palgi, Y., Hamama-Raz, Y., & Ben-Ezra, M. (2013). In the eye of the storm or the bullseye of the media: Social media use during Hurricane Sandy as a predictor of post-traumatic stress. Journal of Psychiatric Research, 47(8), 1099–1100. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2013.04.006
  9. Houston, J. B. (2009). Media Coverage of Terrorism: A Meta-AnalyticAssessment of Media Use and Posttraumatic Stress. Journalism and Mass Communication Quarterly, 86(4), 844-861. https://doi.org/10.1177/1077699009 08600408
  10. Kurt, A., Topan, A., & Akkoç, B. (2024). The relationship between media exposure and mental health in children following Kahramanmaraş earthquakes in Turkey. Journal of Pediatric Nursing, 78,7-13. https://doi.org/10.1016/j.pedn.2024.05.037
  11. Küçükoğlu S, Yıldırım N, & Dursun OB. (2015). Posttraumatic stress symptoms seen in children within the 3-month period after the Van earthquake in Turkey. International Journal of Nursing Practice, 21(5):542-549. https://doi.org/10.1111/ijn.12305
  12. Lau, J. T., Yu, X., Zhang, J., Mak, W. W., Choi, K. C., Lui, W. W., Zhang, J., & Chan, E. Y. (2010). Psychological distress among adolescents in Chengdu, Sichuan at 1 month after the 2008 Sichuan earthquake. Journal of Urban Health, 87, 504-523. https://doi.org/10.1007/s11524-010-9447-3
  13. Limoncu, S., & Atmaca, A. B. (2018). Çocuk merkezli afet yönetimi. Megaron, 13(1); 132-143. https://doi.org/10.5505/megaron.2017.49369
  14. Nishi, D., Koido, Y., Nakaya, N., Sone, T., Noguchi, H., Hamazaki, K., Hamazaki, T., & Matsuoka, Y. (2012). Peritraumatic distress, watching television, and posttraumatic stress symptoms among rescue workers after the Great East Japan earthquake. PLoS One, 7(4), e35248. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0035248
  15. Ohnuma, A., Narita, Z., Tachimori, H., Sumiyoshi, T., Shirama, A., Kan, C., Kamio, Y., & Kim, Y. (2023). Associations between media exposure and mental health among children and parents after the Great East Japan Earthquake. European Journal of Psychotraumatology, 14(1), 2163127. https://doi.org/10.1080/20008066.2022.2163127
  16. Osawa, M. (2013). Earthquake disaster footage and its effects on children: Request to the media to help protect children. Brain and Development, 35(3), 188-189. https://doi.org/10.1016/j.braindev.2012.07.006
  17. Öztürk, M., Kırca M., (2023). Kahramanmaraş Merkezli Depremler Sonrası İçin Akademik Öneriler, Özgür Publications, 23-35.
  18. Pfefferbaum B, Newman E, Nelson SD, Nitiéma P, Pfefferbaum RL, & Rahman A. (2014). Disaster media coverage and psychological outcomes: descriptive findings in the extant research. Current Psychiatry Reports, 16(9):464. https://doi.org/10.1007/s11920-014-0464-x
  19. Pfefferbaum, B., Nitiéma, P., & Newman, E. (2019). Is viewing mass trauma television coverage associated with trauma reactions in adults and youth? A meta‐analytic review. Journal of Traumatic Stress, 32(2), 175-185. https://doi.org/10.1002/jts.22391
  20. Pine, D. S., Costello, J., & Masten, A. (2005). Trauma, proximity, and developmental psychopathology: The effects of war and terrorism on children. Neuropsychopharmacology, 30(10), 1781-1792. https://doi.org/10.1038/sj.npp.1300814
  21. Weems, C. F., Scott, B. G., Banks, D. M., & Graham, R. A. (2012). Is TV traumatic for all youths? The role of preexisting posttraumatic-stress symptoms in the link between disaster coverage and stress. Psychological Science, 23(11), 1293-1297. https://doi.org/10.1177/0956797612446952
  22. Yeung, N. C., Lau, J. T., Yu, N. X., Zhang, J., Xu, Z., Choi, K. C., Zhang, Q., Mak, W. W., & Lui, W. W. (2018). Media exposure related to the 2008 Sichuan Earthquake predicted probable PTSD among Chinese adolescents in Kunming, China: A longitudinal study. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy, 10(2), 253. https://doi.org/10.1037/tra0000121